I Międzynarodowej Konferencji Naukowej
Zwierzęta w historii i kulturze czasów dawnych (XVI–XIX wiek).
Współistnienie – relacje – sprawczość
Kraków, 15-16 października 2026 r.
ŚRODA, 14 października 2026 r.
Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie, plac Wolnica 1
16.00 – 17.30
„O zwierzętach ludzkim głosem”
Spotkanie dla prelegentów w Muzeum Etnograficznym w Krakowie, poświęcone relacjom ludzi i zwierząt. W programie wspólne zwiedzanie ekspozycji, wzbogaconej prezentacją obiektów nieeksponowanych na co dzień, a także rozmowa, wymiana doświadczeń oraz możliwość poznania się w gronie badaczy i specjalistów zajmujących się zwierzętami w historii i kulturze. Wydarzenie związane z jubileuszowym cyklem „MEK 15 na 115. Ludzie, rzeczy, miejsca”.
CZWARTEK, 15 października 2026 r.
Instytut Kultury Willa Decjusza, ul. 28 Lipca 1943 17a
7.30 – 8.00 Rejestracja uczestników
8.00 – 8.30 Otwarcie konferencji i powitanie uczestników dr hab. Agnieszka Laszczak-Słaby, prof UKEN, dr hab. Małgorzata Ewa Kowalczk, prof. UWr
dr hab. Dominika Kasprowicz, prof. UJ, Dyrektorka Instytutu Kultury Willa Decjusza w Krakowie
dr hab. Andrzej Kuropatnicki, prof. UKEN, Dziekan Wydziału Nauk Humanistycznych Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
dr hab. Paweł Klint, prof. UWr, Dziekan Wydziału Nauk Historycznych i Pedagogicznych Uniwersytetu Wrocławskiego
dr hab. Konrad Meus, prof. UKEN, Dyrektor Instytutu Historii i Archiwistyki Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
dr hab. Filip Wolański, prof. UWr, Dyrektor Instytutu Historycznego Uniwersytetu Wrocławskiego
PANEL I
Problemy źródłowe i metodologiczne
8.30 – 9.15
Moderacja: dr hab. Maria Korybut-Marciniak, prof. UWM
Aneta Pieniądz (Uniwersytet Warszawski) – Pszczoły i ludzie w Puszczy Sandomierskiej końca XV–XVII w.: problemy źródłowe i metodologiczne
Halina Dudała (Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie) – Zwierzęta w klauzurze? Rekonesans badawczy
Barbara Berska (Archiwum Narodowe w Krakowie) – Wyobrażenia zwierzęce w źródłach archiwalnych na przykładzie zasobu Archiwum Narodowego w Krakowie
9.15 – 9.30 Dyskusja
9.30 – 9.45 Przerwa kawowa
9.45 – 10.30 Zwiedzanie Willi Decjusza, dr Anna Słupek
PANEL II
„Jak pies z kotem?”. Psy i koty w historii, kulturze, życiu codziennym
10.30 – 12.30
Moderacja: dr hab. Mateusz Wyżga, prof. UKEN
Bożena Popiołek (Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie) – Charty, ogary, poskowce. Psy i psiarnie w osiemnastowiecznej Rzeczypospolitej
Małgorzata Wrześniak (Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie) – Pies wie lepiej
Jakub Kalivoda (University of South Bohemia in České Budějovice) – Breeding of Hunting Dogs on the Estates of the Bohemian and Moravian Early Modern Nobility
Pavel Panoch (University of Pardubice) – Dog, Death, and the Culture of Remembrance: The Image of Humankind’s Most Faithful Companion in Sepulchral Culture
Paweł Pasieka (Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie) – O relacjach ludzi do zwierząt domowych na podstawie anonsów o zaginionych psach w XIX-wiecznej prasie codziennej
Małgorzata Kulesza-Żak (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II) – Dlaczego nie należy ciągnąć kota za ogon? Kot w malarstwie i kulturze XVII-wiecznej Holandii
Marta Skarżyńska (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie) – „Dwa koty związane ogonami”, czyli chtoniczne zastosowanie zwierząt w odczytywaniu i kreowaniu ludowej rzeczywistości
12.30 – 12.45 Dyskusja
12.45 – 13.30 Lunch
PANEL III
Zwierzęta jako towarzysze dzieci i dorosłych
13.45 – 15.15
Moderacja: prof. dr hab. Bożena Popiołek
Aleksandra Skrzypietz (Uniwersytet Śląski w Katowicach) – Towarzysze i ofiary – zwierzęta w życiu delfina Francji w latach 1603–1609
Dorota Żołądź-Strzelczyk (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu) i Katarzyna Kabacińska-Łuczak (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu) – Motywy zwierzęce w dawnych zabawach i zabawkach dziecięcych
Jowita Janicka (Muzeum Książąt Lubomirskich, Zakład Narodowy im. Ossolińskich) – Między zabawą a okrucieństwem. Relacje dziecka ze zwierzęciem w XVIII wieku
Maria Korybut-Marciniak (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie) – Zwierzęta w świecie dziecka. O relacjach ludzi i zwierząt w egodokumentach z ziem litewsko-białoruskich w XIX wieku
Angelika Blinda (Uniwersytet Śląski w Katowicach) – „Pamiętam […] stary pałac…”. Zwierzęta w teofilpolskim pałacu Teofili z Jabłonowskich Sapieżyny (1742–1816)
15.15 – 15.30 Dyskusja
15.30 – 15.45 Przerwa kawowa
PANEL IV
Zwierzęta w doświadczeniu i narracjach człowieka
15.45 – 16.45
Moderacja: dr hab. Paweł Klint, prof. UWr
Mateusz Wyżga (Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie) – Chłopi i zwierzęta w dobie staropolskiej
Bernadetta Manyś (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu) – Zwierzęta i ich funkcje w epistolografii Anny z Mycielskich Radziwiłłowej
Anna Markiewicz (Instytut Historii im. T. Manteuffla PAN) – Bezsenne słowiki, pieski i pewien krokodyl. Zwierzęta w świetle polskich relacji podróżniczych z XVII wieku
Jakub Węglorz (Uniwersytet Wrocławski) – Uczłowieczanie i uprzedmiotowienie zwierząt w staropolskich egodokumentach
Kacper Zahara (Uniwersytet Wrocławski) – Zwierzęca załoga na HMS Resolution
Joanna Gellner (Muzeum Krakowa) – Metropolia animalium. Nie-ludzki obraz XIX-wiecznego Krakowa
Marta Kłak-Ambrożkiewicz (Muzeum Dom Jana Matejki) – W otoczeniu zwierząt – z życia artysty Jana Matejki
16.45 – 17.00 Dyskusja
17.00 – 17.15 Przerwa kawowa
PANEL V
Zwierzęta w języku, literaturze i dyskursach kulturowych
17.15 – 19.00
Moderacja: dr hab. Halina Dudała, prof. UKEN
Paweł Klint (Uniwersytet Wrocławski) – Zwierzęta w żartach kancelistów grodzkich w Koronie w XVII wieku
Adam Kucharski (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu) – Fauna wodna Rzeczypospolitej na kartach dzieła Benedykta Chmielowskiego „Nowe Ateny”
Olga Kielak (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie) – Chudoba, żywina, stworzenie – jak język ujawnia relacje człowieka ze zwierzętami z najbliższego obejścia?
Krystyna Krawiec-Złotkowska (Uniwersytet Pomorski w Słupsku) – Bestiarium księdza Baki. Zwierzęca symbolika w moralno-religijnej poezji baroku.
Kamil Frejlich (Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie) – Relacje ludzko-zwierzęce w publikacjach przyrodniczych Krzysztofa Kluka
Agata Strzelczyk (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu) – Wielki i zły. Wilk jako archetyp w baśniach i europejskim folklorze
Józef Brynkus (Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie) – Relacje ludzi i zwierząt w szkolnej narracji historycznej
19.00 – 19.15 Dyskusja
PIĄTEK, 16 października 2026 r.
Instytut Kultury Willa Decjusza, ul. 28 Lipca 1943 17a
PANEL VI
Między opieką a przemocą. Społeczne, prawne i zdrowotne aspekty relacji ludzi ze zwierzętami
8.00 – 9.45
Moderacja: prof. dr hab. Tomasz Ciesielski
Aleksandra Jakóbczyk-Gola (Uniwersytet Warszawski, Muzeum Historii Polski) – Księgosusz – epidemie bydła. Dawne metody leczenia i profilaktyka zdrowotna
Urszula Kicińska (Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie) – Opieka nad zwierzętami hodowlanymi w folwarkach magnackich w XVIII wieku
Daniel Wojtucki (Uniwersytet Wrocławski) – Między padliną a porządkiem publicznym. Rakarz i jego obowiązki wobec zwierząt na nowożytnym Śląsku
Mariusz Sawicki (Uniwersytet Opolski) – Zwierzę jako ofiara i dowód zbrodni w procesach o bestialstwo w Rzeczypospolitej XVII–XVIII wieku
Karolina Wojtucka (Uniwersytet Wrocławski) – Wilki, kruki i koty – zwierzęcy świat czarownic na Śląsku i Morawach w XVII wieku
Anna Landau-Czajka (Instytut Historii im. T. Manteuffla PAN) – Dyskurs dotyczący znęcania się nad zwierzętami w publicystyce prasowej XIX wieku
Anna Holečková (University of Pardubice) – The Mechanical Animal: Bodies and the Mechanization of Life in the Early Modern Period (17th–19th Century)
9.45–10.00 Dyskusja
10.00–10.15 Przerwa kawowa
PANEL VII
Zwierzęta w sztuce, ikonografii i kulturze materialnej
10.15 – 11.45
Moderacja: dr hab. Małgorzata Wrześniak, prof. UKSW
Norbert Mojżyn (Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie) – Rola i znaczenie przedstawień zwierząt w postbizantyńskim malarstwie ikonowym w perspektywie ekoteologii
Iwona Arabas (Instytut Historii Nauki im. Ludwika i Aleksandra Birkenmajerów PAN) – Królestwo zwierząt: konserwacja, klasyfikacja i wystawiennictwo w Gabinecie księżnej Anny z Sapiehów Jabłonowskiej
Iwona Dacka-Górzyńska (Polskie Towarzystwo Heraldyczne) – Między afirmacją a satyrą: epitheta naturalia, poetica, historica w opisie fauny heraldycznej a krytyka wad szlachty w poezji heraldycznej Wacława Potockiego
Joanna Strońska-Przybyła (Muzeum Zamkowe w Pszczynie) – Zwierzę jako znak reprezentacji. Proweniencja żeliwnych lwów pszczyńskich i ich rola w kulturze symbolicznej rodu Hochbergów
Aneta Zając (Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie) – Zwierzęca symbolika w stroju królów elekcyjnych i polskiej szlachty (XVI–XVIII wiek)
Katarzyna Jagiełło-Jakubaszek, Paweł Ignaczak (Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie/Zamek Królewski w Warszawie) – Magia nieśmiertelnych bezkręgowców. O szklanych modelach stworzeń morskich Leopolda i Rudolfa Blaschków
11.45 – 12.00 Dyskusja
12.00 – 12.15 Przerwa kawowa
PANEL VIII
Zwierzęta jako uczestnicy działań militarnych, łowieckich i gospodarczych
12.15 – 13.45
Moderacja: dr hab. Mariusz Sawicki, prof. UO
Tomasz Ciesielski (Uniwersytet Opolski) – Rola konia w funkcjonowaniu armii koronnej w połowie XVIII wieku
Janusz S. Nowak (Biblioteka Książąt Czartoryskich / Muzeum Narodowe w Krakowie) – Czartoryscy (n)a koń. Stan zaprzęgów konnych Czartoryskich w Puławach w końcu XVIII wieku
Artur Goszczyński (Uniwersytet w Siedlcach) – Widowiska myśliwskie na dworze Władysława IV
Jolita Sarcevičienė (Lithuanian Institute of History) – Natura jako przestrzeń użytkowania zwierząt. Przypadek starosty mereckiego Antoniego Kazimierza Sapiehy (1689–1739)
Michał Makowski (Muzeum Zamkowe w Pszczynie) – Łowiectwo książąt pszczyńskich
13.45 – 14.00 Dyskusja
14.00 -14.15 Podsumowanie i zakończenie konferencji